وقتي که عشق، ما را مي خنداند!

مروري بر عناصر اصلي فيلمنامه هاي کمدي رمانتيک
 

بنابر اعتقاد عده اي، نوشتن در ژانر کمدي رمانتيک دشوارترين نوع فيلمنامه نويسي است. اين مقاله سعي دارد استراتژي هاي نوشتن يک فيلمنامه کمدي رمانتيک موفق را تبيين کند. با به کارگيري اين استراتژي ها، شما مي توانيد انرژي نو و جذاب را در قالب اين ژانر قديمي خلق کنيد.

فرمول
 

حتي فيلمنامه نويساني که در اين ژانر فعاليت نمي کنند نيز به فرمول موضوع کلي آن واردند: «دختر يا پسر آشنا مي شود، دختر پسر را از دست مي دهد، دختر دوباره پسر را به دست مي آورد.» اين فرمول، يک طرح کلي را که حول محور عشق در حرکت است. به ما نشان مي دهد. عشق و ماجراهاي حاصل از بدبياري ها و بدشانسي هاي عاشق، موضوع اصلي فيلمنامه هاي کمدي رمانتيک را تشکيل مي دهند.
فرمول موضوعي، داستان را به معادله ساده تقليل مي دهد. تبعيت از فرمول، به معناي کليشه اي شدن فيلمنامه نيست. فيلمنامه نويسان فيلم هاي مطرح کمدي روماتيک، هيچ کدام فرمول کلي را نفي نکرده اند، بلکه با ريختن ايده هاي بکر و تازه شان در قالب اين فرمول، توانسته اند آثار جالبي را خلق کنند. استفاده از ايده هاي بکر، تضادهاي واقعي، شخصيت هاي واقعي، طرح هاي قوي و پرکنش و ريختن آن ها در قالب فرمول کلي، منتج به فيلمنامه اي عالي با موضوعي واقعي و جالب مي شود.
براي نوشتن يک فيلمنامه کمدي رمانتيک شما بايد به قواعد ژانر احترام بگذاريد. جست و جوي عشق، ذاتاً موضوعي جالب و در عين حال حساس و آسيب پذير است. قرار ملاقات گذاشتن ها، دردناکي جداشدن ها و بخشش گناهان معشوق، چيزهايي هستند که همه ما تجربه کرده ايم، يا لااقل راجع به آن ها شنيده ايم. اين موضوعات، هسته اصلي کمدي هاي رماتيک را مي سازند. نکته اي که بايد به آن دقت کنيد اين است که عناصر داستانتان بايد در حيطه زندگي واقعي باشند. وقتي براي نوشتن يک فيلمنامه کمدي رمانتيک، طرحي به ذهنتان خطور کرد، اولين سؤالي که بايد از خودتان بپرسيد اين است که «آيا اين طرح قبلاً توسط ديگران به کار گرفته شده يا نه؟» زيرا به علت استفاده از يک فرمول واحد توسط فيلمنامه نويسان اين ژانر، احتمال تکراري و کليشه اي شدن موضوعات وجود دارد. شما با بهره گرفتن از بعضي خصايص و مفاهيم مرجع، مي توانيد فيلمنامه اي نو و جذاب را در اين اثر خلق کنيد. در زير به بعضي از اين خصايص اشاره شده است.

عمق
 

فيلمنامه هاي به يادماندني اين ژانر، دنيايي جالب را خلق مي کنند و در اين دنيا به بيان سؤال هاي اساسي در مورد عشق، زندگي و چالش هاي موجود در آن ها مي پردازند. شما چه مطلب تازه اي مي توانيد در اين وادي مطرح کنيد؟ آيا شخصيت اصلي شما به دنبال چيزي فراتر از عشق است؟ وجه تمايز فيلمنامه شما با ديگر فيلمنامه هاي نوشته شده در اين ژانر چيست؟
وقتي هري، سالي را ملاقات کرد يکي از فيلم هاي مهم و تأثيرگذار اين ژانر است. اين فيلم تنها به ماجراهاي دو نفر عاشق و معشوق نمي پردازد. بلکه در سطحي بالاتر يک سؤال اساسي را مطرح مي کند: «آيا مردان و زنان مي توانند بدون هيچ رابطه خاصي، به راستي با هم دوست باشند؟» ماجراها و صحنه هاي کميک اين فيلم همگي حول اين سؤال اساسي مي گردند. اين فيلم در سال 1989 ساخته شد، اما سؤال مطرح شده در آن هميشه تازگي خود را حفظ خواهد کرد، زيرا حقيقتي مهم را نشانه رفته است. شما هم در فيلمنامه تان به دنبال کنکاش از حقايق باشيد. جست و جوي عشق يکي از ملزومات زندگي يک انسان است و فيلم هاي کمدي رمانتيک به اين بعد از زندگي انسان ها مي پردازند. شما در فيلمنامه تان بايد به لايه هاي زيرين حقيقت و همچنين عمق ويژگي هاي شخصيت هايتان نفوذ کنيد. فرقي نمي کند که شخصيت اصلي شما يک فرد بدبين، خوشبين يا فرصت طلب باشد. در هر صورت شما بايد شخصيت و روحيه آن ها را در همه ابعاد مورد بررسي قرار دهيد. فيلم اوج وفاداري با چنان صداقتي به موضوع «مردان و عشق» پرداخت که توانست انعکاسي وسيع در جامعه ايجاد کند. مخاطبان زن فيلم، از اين که وقايع پشت پرده با چنين صراحتي بازگو مي شدند، ابراز شادماني مي کردند. در اين فيلم هم طرح کلي همان ملاقات پسر با دختر، جدايي آنها و به هم پيوستن مجدد آن ها بود. اما شخصيت پردازي هاي قوي، عميق و واقعي، اين فيلم را به اثري ممتاز بدل کرد. بدانيد که هر چه بيش تر روي پرمايگي داستان و شخصيت هايتان سرمايه گذاري کنيد. نتيجه کارتا جالب تر و بهتر خواهد شد.
براي خود شما شخصاً چه سؤال هايي در مورد عشق مطرح است؟ چه نوع شخصيت هايي را دوست داريد. روي پرده ببينيد؟ چه حقايقي را دوست داريد بازگو کنيد؟ به تجربات شخصي خودتان يا ديگران رجوع کنيد. با دوستانتان مشورت کنيد و نظر آن ها در مورد عشق بپرسيد. با پرداختن به لايه هاي زيرين حقيقت در فيلمنامه تان، اثري غني و پرمايه خلق خواهيد کرد.

دنياي واقعي
 

براي تماشاگران هيچ چيز به اندازه دنيايي که تا به حال تجربه نکرده اند، جالب نيست. آن ها را به دنيايي جديد ببريد. اين دنيا مي تواند يک دنياي ساده نظير يک کافي شاب و وقايع جاري در آن و يا يک دنياي پيچيده نظير يک فرهنگ باشد. در هر دو صورت، شما مخاطبانتان را به دنيايي مخفي که پر است از ماجراهاي شگفت انگيز و حقايق تازه، رهنمون خواهيد شد. فيلم عروسي پرزرق و برق يوناني من ما را به دنياي يک خانواده يوناني که در آمريکاي شمالي زندگي مي کنند مي برد و با گوشه هايي از فرهنگ يوناني آشنا مي کند.
آشنا بودن مفهوم عشق براي مخاطبان، اين فرصت را به شما مي دهد که محدوده دنياي داستانتان را وسعت ببخشيد. زيرا عشق به عنوان راهنماي آن ها در اين دنياي جديد عمل مي کند و از سردرگم شدن آن ها جلوگيري مي کند. فهرستي از دنياهاي کوچک و بزرگ تهيه کنيد و مشخص کنيد که آيا هر يک از اين دنياها قبلاً در فيلمنامه هاي ديگر مورد استفاده قرار گرفته اند يا نه و اگر دنياهايتان تکراري هستند، ببينيد با چه تمهيداتي مي توانيد آن ها را به شکل تازه اي درآوريد. قبل از هر چيز مطمئن شويد دنيايي که خلق مي کنيد، براي خودتان جالب باشد. شما بايد بدانيد درجه اهميتي که به کارتان مي دهيد در اثرتان مشهود خواهد بود و هميشه به ياد داشته باشيد که شرط اصلي موفقيت صداقت است.

کشمکش
 

بنابر دلايلي، نويسندگان کمدي هاي رمانتيک تمايل دارند تا از خلق تضاد و تناقض در (شخصيت ها و رويدادهاي) داستانشان پرهيز کنند. شايد آن ها فکر مي کنند وجود تضاد در يک داستان کمدي رمانتيک، باعث از بين رفتن لطافت آن مي شود. واقعيت اين است که شخصيت هاي شما هر چه بيش تر با تناقض و تضاد (شخصيتي و محيطي) مواجه باشند. به همان ميزان، هنگام فايق آمدن آنها بر اين تناقضات، لحظات لطيف تر و دلپذيرتري در داستان شما ايجاد مي شود. هر چه داستان شما از فراز و نشيب بيش تري برخوردار باشد، از جوهر دراماتيک بيش تري نيز برخوردار خواهد بود. توجه داشته باشيد که گاهي وقايع ظاهراً کميک، بازگو کننده حقايق دردناکي هستند. ساختن يک فيلم کمدي به معني هجو حقايق نيست، بلکه به معني ديدن و بيان حقايق از زاويه طنز است.
عشق و نفرت دو روي يک سکه اند. شما بايد از اين دو احساس متضاد، تا آن جا که مي توانيد در داستانتان بهره بگيريد. تناقض در احساسات شخصيت ها باعث بروز تغييرات ناگهاني در طرز فکر و رفتار آن ها مي شود و اين تغييرات ممکن است به پديدآمدن نقاط عطف ناگهاني در داستان منجر شود. شخصيت هايي که داراي تناقض دروني هستند، واقعي تر جلوه مي کنند، زيرا انسان هاي واقعي همه کم و بيش داراي تناقض شخصيت هستند. علاوه بر تناقضات دروني و ذاتي شخصيت ها، تضاد آن ها با ديگر شخصيت هاي نوع ديگر از تضاد را در داستان ايجاد مي کند، راه ايجاد چنين تضادي خلق شخصيت هاي متضاد در داستان است. افراد، فيلم هاي بوسه فرانسوي، معتاد به عشق و بزرگ کردن بيبي را به ياد بياوريد. در اين فيلم ها طرح فيلمنامه، کميک بودن آن و منحني شخصيتي افراد، همه از تضادهاي طبيعي موجود بين شخصيت هاي داستان مايه مي گيرند. راه ديگر ايجاد تضاد در داستان، خلق شخصيت هايي است که اهدافي متضاد را دنبال مي کنند. وجه کمدي فيلمنامه فيلم هاي عروسي فراري، آن چه زنان مي خواهند و وقتي که خواب بودي در متضادبودن اهداف شخصيت ها نهفته است. آخرين راه ايجاد تضاد در داستان خلق رقيب يا مانع سر راه شخصيت هاست. در فيلم نيروهاي طبيعي از آب و هوا به عنوان اين مانع استفاده شده است. در Gross Point Blank اختلافات رقيب ها و در شلپ موانع فيزيکي و اجتماعي فراروي يک دختر زيبا، در داستان تضاد ايجاد مي کنند. وجود موانع سر راه شخصيت ها، تماشاگران را مجذوب مي کند و گاهي آن ها را به خنده مي اندازد. هرچه تمهيدات شما براي ايجاد تضاد در داستانتان تازه تر باشد، فيلمنامه تان در بين انبوه فيلمنامه ها بيش تر به چشم خواهد آمد.

شخصيت هاي پرمايه
 

خلق شخصيت هاي واقعي، يکي از اساسي ترين وظايف شماست. شخصيت هاي اصلي شما در پي يافتن عشق هستند. شما بايد با توجه به سن، فرهنگ و تجارب آن ها، نوع مواجه شدنشان با عشق را تعيين کنيد. تعريفي که يک دوشيزه نوزده ساله براي عشق دارد با تعريف يک بيوه شصت ساله متفاوت است. اين موضوع در مورد يک بيوه نوزده ساله و يک دوشيزه شصت ساله نيز صادق است. به خاطر ترس از عدم استقبال تماشاگران، شخصيت هاي خود را سانسور نکنيد. آدم هاي واقعي هر کدام يک سري ويژگي ها و خصوصيات مخصوص به خود دارند. آن ها گاهي دچار اشتباهاتي مي شوند. آن ها مشکلات، نقطه ضعف ها و دشمناني دارند. خصوصيات فردي انسان هاست که باعث تفاوت آن ها با يکديگر مي شوند. براي شخصيت هاي خود در داستانتان، خصوصيات مخصوصي در نظر بگيريد. شخصيت هاي منفعل باب طبع تماشاچيان نيستند. سعي کنيد شخصيت هايي خلق کنيد که براي مخاطبان دوست داشتني و جالب باشند. اگر تماشاچيان، شخصيت هاي شما را دوست نداشته باشند، به داستانتان نيز اهميت نخواهند داد.

طرح پرکنش
 

اگر به کمدي هاي رمانتيک اوليه نگاه کنيد، مي بينيد که در آن فيلم ها، اتفاقات خاصي افزون بر ماجراهاي عشقي نمي افتد و تمام سعي نويسنده، پرداختن صرف به موضوع عشق است. تماشاگران امروزي بسيار مشکل پسندتر و تيزبين تر از تماشاگران قديمي هستند. آن ها يک داستان تکان دهنده پر جنب و جوش و جذاب مي خواهند که هم آن ها را از خنده منفجر کند و هم گاهي آن ها را به گريه بيندازد.
براي داشتن چنين داستاني شما احتياج به يک طرح قوي و پرکنش داريد. يک طرح پرکنش و پرماجرا به داستان شما سرعت و پويايي زماني مطلوبي مي دهد و تماشاچيان را به داستان جذب مي کند. در اين ژانر که فرمول کلي آن براي همه فيلم هاي يکسان است، تنها طرح و شالوده محکم داستان است که مي تواند به فيلم، هويتي نو ببخشد و نظر تماشاگران را به فيلم جلب کند. محور اصلي فيلمنامه شما، سفر شخصيت هاي اصلي تان به سوي عشق است. شما بايد با قراردادن اتفاقاتي سرراه آن ها، اين سفر را به شکلي کميک تنظيم کنيد. موانع موجود بر سر راه شخصيت هاي شما، به سفر آن ها جهت مي دهد. خنده احساسات لطيف و حقيقت، سه فاکتور اصلي فيلم هاي کمدي رمانتيک هستند. براي خلق يک داستان کمدي رمانتيک، بايد از حقايق موجود در زندگي استفاده کرد و به آن ها رنگي کميک زد. بهترين فيلم هاي ساخته شده در اين ژانر، با پرداختن به يکي از ابعاد حقيقت و هدف گرفتن يک هنجار اجتماعي، توانسته اند تماشاچيان را تحت تأثير قرار دهند و آن ها را به خنده به حقايق موجود وادارند.
منبع: ماهنامه فيلمنامه نويسي فيلم نگار / مهر 1382 / سال دوم / شماره 14
/ن